کد خبر : 77تاریخ انتشار : دوشنبه 21 دي 1388 - 00:38:54
| 
| 
امید بنكدار یكی از دو كارگردان فیلم
فردی هم كه از این اثر متنفر است تحتتأثیر قرار میگیرد
امید بنكدار یكی از دو كارگردان فیلم «شبانه» معتقد است:در هیچ كشوری بهاندازهی ایران، متفاوتبودن ویژگی مثبت یك فیلم محسوب نمیشود و در هیچ كشوری هم در برابر آثار متفاوت این اندازه واكنشهای موضعگیرانه لحاظ نمیشود.
علیمحمدی: ما مخاطب را به شكل یك موجود منفعل نمیبینیم
كیوان علیمحمدی دیگر كارگردان فیلم در حال اكران «شبانه» در گفتوگویی با خبرنگار سینمایی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دربارهی توجه ویژهی كارگردانان این اثر به بحث فرم در سینما عنوان كرد: بحث فرم و محتوا بسیار پیچیده و طولانی است و شاید به اندازهی تاریخ هنر قدمت داشته باشد. من و كارگردان دیگر این فیلم اعتقاد داریم فرم محتوا را هم در دل دارد اما اگر ما بخواهیم محتوا را بهصورت قالبی ارائه كنیم دیگر جایی برای فكركردن مخاطب باقی نمیماند. حال آنكه ما به نوعی از سینما میاندیشیم كه مخاطب را به تفكر وا میدارد.
او ادامه داد: ما در آثار مختلفمان سعی میكنیم كه تجربه كنیم و به سینمای تجربی، البته نه در شكل آماتوری بلكه به شیوهی حرفهای معتقدیم. سینمایی كه پیشنهاددهنده باشد و بخواهد پا را كمی فراتر از قواعد كلیشه شده بگذارد، سینمایی كه وارد حیطههای تجربهنشده یا كمتر تجربه شده میشود. به همین دلیل برای فیلمهای ما افرادی به سالنهای سینما میآیند و راضی بر میگردند كه بهدنبال كشف و شهود باشند. در واقع من و كارگردان دیگر این فیلم مخاطب را به چشم یك موجود منفعل نمیبینیم كه بخواهیم محتوای مورد نظرمان را بهشكل قالبی به او ارائه كنیم. مخاطب ما در اصل افرادی هستند كه اصل تفكرند و با صاحب اثر وارد رابطهای دوسویه میشوند.
● ما ترجیح میدهیم مشكلات را تحمل كنیم و به شیوهی خودمان فیلم بسازیم
این كارگردان، در ادامه این گفتوگو دربارهی تاثیر موضوع و نوع روایت این اثر در به تعویقافتادن اكرانش عنوان كرد: آیا باید شرایطی كه عدهای قصد تحمیل آن را دارند بپذیریم؟ ما تاوان این نوع نگاه را پیش از این هم دادهایم و اكنون هم برسر مشكلات آن ایستادهایم. ممكن است كه عدهای به كارهای سادهتر و حتی گاه خالی از محتوا بپردازند و درآمد خوبی هم داشته باشند، اما ما ترجیح میدهیم كه مشكلات را تحمل كنیم و به شیوهی خودمان فیلم بسازیم.
علی محمدی دربارهی چگونگی اعتماد بازیگران متعددی چون آتیلا پسیانی، هدیه تهرانی و ... به دو كارگردان فیلم اولی اظهار كرد: علت اعتماد این دوستان را نمیدانم، اما در موارد متعدد شاهدیم كه برخی كارگردانها تن به هر شرایطی میدهند و گاه كارهایی را انجام میدهند كه شاید هیچ اعتقادی به آن نداشته باشند اما شاید اعتقاد ما به كاری كه میكنیم و نوع برخورد و روابط ما بود كه موجب اعتماد این دوستان شد.
وی در ادامه دربارهی مشكلات متعدد كارگردان فیلم اولی برای همكاری با بازیگران مطرح، عنوان كرد: اگر قرار باشد كه فرد حتی نتواند چند بازیگر را برای حضور در فیلم خود قانع كند، پس او بیخود به این حرفهرو آورده است. دوستان بازیگری كه در ساخت «شبانه» با ما همكاری داشتند دستمزدی به مراتب پایینتر از سایر فیلمهایشان را گرفتند و واقعا هم پرداخت دستمزد واقعی این افراد در توان ما نبود و اگر این فیلم با حضور چنین افرادی شكل گرفته براساس حرمت و دوستی آنهاست.
● برای ما كوچك و بزرگ بودن نقش اهمیت چندانی ندارد
وی دربارهی حضور بازیگران متعدد در نقشهای نسبتا كوتاه هم اظهار كرد: یك فیلم از مجموعهای از عوامل و عناصر كنار هم تشكیل میشود. به همین دلیل برای ما كوچك یا بزرگبودن نقش اهمیت چندانی ندارد و همواره سعی میكنیم كه حتی اگر قرار است فردی فقط یك جمله در فیلم بگوید، آن فرد بهترین گزینه باشد. برای ما كنار هم قراردادن افراد متخصص از اهمیت ویژهای برخوردار است و به همین دلیل سعی میكنیم كه در هربخش بهترین گزینه را انتخاب كنیم.
علی محمدی دربارهی همكاری رخشان بنیاعتماد، به عنوان مشاور كارگردان «شبانه» هم گفت: زمانی كه قرار بود ما فیلم اولمان را بسازیم قانونی وجود داشت كه براساس آن لازم بود كه فیلمساز از حضور یكی از اعضای كانون كارگردانان بهره بگیرد. ما هم از رخشان بنیاعتماد كمك خواستیم و ایشان هم لطف كردند و پذیرفتند.
وی در پاسخ به سوالی مبنیبر میزان تاثیر بنیاعتماد در داستان و شیوهی روایت این فیلم، عنوان كرد: از ابتدای كار قرار نبود كه این فیلم براساس دیدگاه فردی غیر از خود ما پیش برود و به گفتهی خانم بنیاعتماد همین موضوع كه قرار بود فیلم ما باشد برای ایشان جذابیت داشت.
● شرایط اكران به هیچوجه مساله ما نیست
كارگردان «شبانه» در بخش دیگری از این گفتوگو دربارهی تاثیر عدم اكران این فیلم در ادامهی روند فیلمسازی او و بنكدار، توضیح داد: راستش این موضوع خیلی برای ما اهمیت نداشت. سالی كه «شبانه» در جشنوارهی فجر حضور داشت، جشنواره شروع شده بود و ما هنوز مشغول كارهای بخش لابراتوار این فیلم بودیم و دو روز پس از پایان جشنواره بود كه ما مشغول ساخت مستند «سرخ» شدیم. در واقع مسائلی مانند اكران خیلی دغدغه ما نیست و هنگامی كه قرار است كاری را كارگردانی كنیم تمام تلاش خود را بهكار میگیریم كه آن فیلم به بهترین شكل باشد. شرایط اكران به هیچوجه مسالهی ما نیست و به شخصه ترجیح میدهم از آنجا كه كمتر این وادی را میشناسم دربارهی آن كمتر صحبت كنم. فقط دراین باره این را میتوانم بگویم كه در تمامی مشاغل از جمله خبرنگاری، تهیهكنندگی، كارگردانی، سینماداری، منتقدی و ... عدهای با شرافت كار میكنند و عدهای راه دیگری را طی میكنند. دراین میان افراد شرافتمند همواره سعی دارند كه برای همگان بهترین مسائل اتفاق بیفتد، اما انسانهای كوته بین وضعیف تمام تلاش خود را بهكار میگیرند تا برخی افراد دیگر وارد عرصه و فضای آنها نشوند تا مقام آنها تهدید نشود. اكنون هم اگر برای اكران این اثر مشكلات متعدد پیش آمده شاید به همین دلیل یا به علت حضور این تعداد بازیگر و با این دستمزد است كه تاوان پس میدهیم.
وی در عین حال ادامه داد: همه میدانند كه اكنون بدترین شرایط اكران یك فیلم است، اما به هرحال باز باید خوشبین باشیم و بگوییم كه بالاخره این فیلم همه به نمایش درآمده وعده بسیاری كه دوست داشتند آن را ببینند موفق شدند، البته ما همه دوست داریم فیلممان در بهترین زمان و درحدی كه لیاقتش است مورد توجه قرار گیرد، اما به هرحال در این وسط عدهای خود را به خواب زدهاند و كسی كه خود را بهخواب زده به هیچ عنوان نمیتوان بیدار كرد.
علی محمدی دربارهی میزان و شیوهی تبلیغات صورت گرفته برای «شبانه» هم به ایسنا گفت: تبلیغات مناسب هزینههایی دارد كه شاید در توان ما نباشد. اما به هر حال تاكنون چندبار تیزرهای این فیلم از طریق تلویزیون پخش شده است.
● «شبانه» فیلمی تجربی و سرشار از تخیل است
وی دربارهی اینكه آیا گذشت زمان موجب كهنهشدن این فیلم نشده نیز اظهار كرد: ما خیلی موضوع محور نیستیم كه فیلم ما بخواهد كهنه شود. در كل هم اعتقاد براین است كه اگر قرار است فیلمی با گذشت زمان كهنه شود همان بهتر كه به نمایش درنیاید. «شبانه» فیلمی تجربی است كه سرشار از تخیل است و برای افرادی كه علاقهمند به این بحث هستند میتواند بسیار جذاب باشد.
این كارگردان سینما درادامهی این گفتوگو در پاسخ به سوالی مبنیبر اینكه آیا عدم موفقیت «شبانه» در اكران او و كارگردان دیگر این فیلم را به تغییر شیوهی بیان در «شبانهروز» سوق داده، عنوان كرد: ممكن است كه عدهای اینگونه تصور كنند، اما ما خیلی به این موارد فكر نمیكردیم و قرار نیست كه بخواهیم در كارهایمان خود را تكرار كنیم. ما بعد از «شبانه» چهار مستند ساختیم كه هریك از آنها فضای خاص خود را دارد. اكنون هم «شبانهروز» بدون اینكه هیچ ارتباطی با «شبانه» داشته باشد بهخوبی اثر انگشت ما را نیز داراست و هر بینندهای بهراحتی متوجه میشود كه آن را هم ما ساختهایم. «شبانه» فضایی تخیلی است كه تماشاگر در آن نوعی توهم را تجربه میكند. در عین حال این اثر بهشدت روایتگریز و ضد تمركز است، اما «شبانهروز» اگرچه تمركزگریز است، اما به هرحال شیوهای جدید در بیان روایی چند پاره است.
علی محمدی در پایان صحبتهایش دربارهی بازتابهای «شبانه» متذكر شد: این فیلم چه در زمان اكران و چه به هنگام جشنوارهی فجر بازتاب جالبی داشت. گروهی یا شیفته این اثر میشدند و یا از آن متنفر بودند و در این میان حدوسطی وجود نداشت. به همین دلیل بنده فكر میكنم كه این بازتاب خیلی خوب است چرا كه حتی فردی كه از این اثر متنفر است هم تحت تاثیر فیلم قرار گرفته است.
● بنكدار: در هیچ كشوری به اندازهی ایران، متفاوتبودن ویژگی مثبت یك فیلم محسوب نمیشود
امید بنكدار دیگر كارگردان فیلم «شبانه» هم در گفتوگویی با خبرنگار سینمایی ایسنا، دربارهی شیوهی متفاوت روایت و ساختار متفاوت این فیلم گفت: فكر میكنم در هیچ كشوری به اندازهی ایران، متفاوتبودن ویژگی مثبت یك فیلم محسوب نمیشود و در هیچ كشوری هم در برابر آثار متفاوت این اندازه واكنشهای موضعگیرانه لحاظ نمیشود.
وی در پاسخ به اینكه آیا در زمان ساخت«شبانه» احساس نمیكردید سبك متفاوت این فیلم مشكلاتی در اكران آن ایجاد كند، گفت:ما همواره در ابتدای هركاری به مخاطب شناسی آن فکر میکنیم، برای «شبانه» هم مخاطب جوانی را در نظر داشتیم كه با سینمای روز دنیا آشنایی دارد و تجربهی تماشای فیلمهایی با روایت غیرخطی را داشته است. مخاطبی كه با آثار روز سینمای جهان آشناست و DVDهای این آثار را از شبکهی ویدئویی غیر رسمی که از گوشه و کنار خیابانها تا فروشگاهها در سراسر کشور پراکنده است،تهیه میكند.
● مخاطب هوشمند میفهمد قرار نیست با فیلمی مفرح مواجه شود
او در ادامه دربارهی استفاده از برخی بازیگرانی كه بیشتر در سینمای گیشهای فعال هستند و ابهامی كه این مساله در برداشت مخاطب برای انتخاب ایجاد میكند نیز گفت: ما اصولا براین باور هستیم كه سینما حرفهای تخصصی است و آنهایی كه در این حرفه فعالیت میكنند می بایست از تخصص و تجربهی كافی برخوردار باشند و ما بازیگرانی كه هم دارای چنین تخصصی باشند و در هیچ فیلم تجاری هم حضور نداشته باشند سراغ نداشتیم.علاوه بر این که بازیگری مثل هدیه تهرانی هم، هم در فیلمهای تجاری مثل «دختر ایرونی» و «دنیا» بازی كرده و هم فیلمهایی مثل «کاغذ بی خط» و «خانهای روی آب» را در كارنامه دارد. به هرحال اگر طی این چهار سالی كه از زمان ساخت این فیلم میگذرد، برخی بازیگران «شبانه» به دلایل مختلف كمتر موفق به حضور در فیلمهای فرهنگی شدهاند و شرایط بیشتر جهت حضور در فیلمهای طنز و گیشهپسند برایشان فراهم بوده، این نه گناه بازیگران «شبانه» است و نه ما. از سوی دیگر ما در تبلیغات این فیلم(از طراحی پوستر و بیلبورد تا تیزرها و حتی انتخاب نام فیلم) سعی كردهایم كه فضای این فیلم را به مخاطب آن معرفی كنیم و قطعا مخاطب هوشمند سینمای ایران به خوبی در مییابد كه قرار نیست در «شبانه» با فیلمی مفرح و كمدی مواجه شود.
این كارگردان دربارهی چگونگی اعتماد تعداد نسبتا بالایی از بازیگران خوب سینما به دو كارگردان فیلم اولی نیز اظهار كرد: تقریبا تمام بازیگران فیلم «شبانه» به غیر از خانم تهرانی اولین انتخابهای ما بودند كه پیشنهاد بازی در این فیلم را پذیرفتند. در مورد نقش اصلی فیلم هم قرار بود كه شبنم طلوعی كه در نگارش فیلمنامه هم با ما همکاری داشت، بازی كند كه در زمان ساخت فیلم به دلیل پارهای مشکلات و سفر به خارج از كشور از حضور دراین فیلم بازماند و در نهایت به پیشنهاد او هدیه تهرانی به کاردعوت شد. علاوه براین، ما پیش ازاین، در فیلمهای كوتاه و مستند خود هم همواره از همکاری و مشاركت دوستان بازیگر بهرهمند بودیم. اگرچه ما به عنوان فیلمسازان جوان در بین عموم مردم شناخته شده نبوده و نباشیم، اما به واسطهی ساخت فیلمهای کوتاه و مستند و توفیق در جشنوارهها ،خانواده سینما با ما بیگانه و ناآشنا نبودند و از قبل ما را بهواسطهی کارهای كوتاه و مستندمان میشناختند.
بنكدار دربارهی تاخیر چهارسالهی «شبانه» در اكران نیز توضیح داد: می توان گفت دلیل واقعی تاخیر چهار ساله در پخش «شبانه» متفاوتبودن آن است چرا که به تصور عدهای ازمتولیان پخش و اکران فیلمهای سینما، «شبانه» فیلم دشواری است و تماشاگر ایرانی آن را نمیفهمد. به هرحال ما با معضل محدودیت سالنهای سینما در کشور روبروهستیم و مسلما ارجحیت با انبوه فیلمهای مفرحی است که فروش تضمین شدهتری دارند. غافل از آن که تکرار این سیاست یکنواخت، کیفیت نازل فیلمهای مفرح و سوژههای تکراری آنها تماشاگران را دلزده و دستهای از تماشاگران را که سلیقههای متفاوتی دارند را از سینما رفتن بیزار میکند. در یكی از مواردی كه ما پیگیر اكران این فیلم بودیم یكی از سینماداران قدیمی به ما گفت كه ساخته شما فیلم خوبی است، اما به درد ما نمیخورد. ما درحال حاضر یک فیلم فوق العاده خوب داریم كه تنها مشكلش این است كه چند دقیقه از رقص بازیگرش كوتاه شده است!
وی در عین حال ادامه داد: شاید اگر ترکیب اعضای شورای صنفی نمایش تغییر نمیکرد و فیلمسازی مانند مهدی كرمپورکه خود جوان است ومسائل و مشکلات فیلمسازان جوان را به خوبی میشناسد، در این جایگاه قرار نمیگرفت، ما باز هم می بایست منتظر اکران فیلم میماندیم.
● سینمادارها در زمینهی اكران نقش مهمی دارند
او دربارهی عدم تاثیر حضور بازیگران چهره در تسهیل اكران آن هم گفت: اینطور نیست كه در اكران یك فیلم حضور بازیگران شاخص تنها عنصر تعیین کننده باشد. سینمادارها در زمینهی اکران نقش مهمی دارند و همانطور كه میبینید علیرغم حضور چندین بازیگر مطرح در شبانه، این فیلم پس از چهار سال در شرایطی اكران میشود كه هم درماه محرم هستیم، هم در آستانهی جشنوارهی فجر قرار داریم و هم علاوه بر اینها شرایط اجتماعی بهگونهای است كه بخشی از جامعه انگیزهای برای سینما رفتن ندارند، البته باید این را هم بگویم كه با تمام این موارد این فیلم تاكنون فروش مناسبی داشته و استقبال از آن درقیاس با فیلم کمدی که همزمان با آن اکران شده بیشتر بوده است.
این كارگردان در پاسخ به این سوال كه آیا توجه بیشتر «شبانهروز» به روایت داستانی به مشكلاتی كه در اكران «شبانه» پیش آمده باز میگردد، توضیح داد: قبول دارم كه «شبانهروز» از دایره مخاطبان گستردهتری بهره میبرد، اما دلیل ساخت آن به این شكل ضرورتا به مشكلات اكران «شبانه» مربوط نمیشد بلكه جنس قصه
«شبانهروز» به گونهای است كه چنین ساختاری را طلب میكرد. «شبانهروز» یك ملودرام مدرن است و طبیعتا فیلم ملودرام هرچقدر هم ساختارتجربی داشته باشد، با استقبال و توجه بیشتری مواجه میشود. علاوه بر این، ما همواره تلاش می کنیم تا در فیلمهایمان تجربههای تازهای به دست بیاوریم و خودمان را تكرار نكنیم حتی زمانی که یكی از فیلمهای كوتاه ما جوایز بسیاری كسب كرد، ما سعی کردیم برای فیلم بعدی كاملا متفاوت عمل كنیم، چرا كه قصد نداشتیم خودمان را تكرار كنیم.
● تهیهكننده و پخشكننده بهتر دانستند كه اكران گستردهتر بگیرند
بنكدار درپاسخ به سوالی مبنیبر چرایی عدم اكران «شبانه» در قالب طرح اكران فرهنگی هم به ایسنا گفت: اكران این فیلم در قالب طرح اكران فرهنگی، پیشتر هم پیشنهاد شده بود، اما تهیهكننده و پخشكنندهی این فیلم بهتر دانستند كه اكران گسترده تربگیرد، اگرچه به شخصه معتقدم كه اكران چنین فیلمهایی در سینماهای محدودتر و در زمان طولانیتر نتیجهی بیشتری خواهد داشت، اما متاسفانه همیشه طرح اكرانهای فرهنگی ما قبل از اینكه به نتیجه برسد و برای مخاطبان این فیلمها تعریف و شناخته شود و جا بیفتد، متوقف میشود. مشكل طرح فعلی اكران فرهنگی هم چرخشی بودن سینماها و سئانسهای آن است و مخاطبان سانسهای فیلمها را نمیدانند و باید برای دیدن یک فیلم از این سینما به آن سینما بدوند تا از سالنها و سانسهای نمایش فیلم مورد نظرشان مطلع شوند. حال مگر ما چقدر مخاطب برای این نوع فیلمها داریم كه انتظار داشته باشیم آنقدر مشتاق باشند و آنقدر وقت آزاد داشته باشند که این اندازه بگردند تا فیلم مورد نظرشان را پیدا کنند و ببینند. حتی یكی از دوستان خبرنگار ما چندی پیش میگفت علیرغم اینكه برای تماشای فیلمی فرهنگی بلیط رزرو كرده بود، موفق به دیدن آن نشده و وقتی به سالن سینما مراجعه کرد به او گفتهاند این فیلم دیگر در این سینما نمایش داده نمی شود و وقتی به اعتراض گفته بلیط رزرو کرده مسئول گیشه در پاسخ گفته خب اشتباه کردهای! یا دوست دیگری در اعلام تلفنی نمایش یک فیلم فرهنگی درسینمایی سانس ساعت دوازده و نیم شب را شنیده و وقتی ساعت دوازده و پنج دقیقه برای تهیهی بلیط به سینما رفته با درهای بسته ی سینمای تعطیل روبرو شده است.
به هرحال اگر اكرانهای فرهنگی ما زمان طولانیتر و روزها یا سالنهای معینی داشته باشند میتوان انتظار اتفاقات مثبتی را داشت، اما در شکل فعلی طبیعتا اکران در گروه های سینمایی مناسبتر است.
این كارگردان در بخش دیگری از این گفتوگو، در پاسخ به سوالی مبنیبر مشكلات متعددی كه فیلمسازان فیلم اولی برای یافتن تهیهكننده دارند، هم به ایسنا گفت: برای «شبانه» پیداكردن تهیهكننده كار مشكلی نبود و ما با کمترین مشکلات توانستیم فیلم را كلید بزنیم، قرار ما با تهیهكنندهی اول این فیلم به این گونه بود كه ما هزینهها را به حداقل برسانیم و او هم با جذب اسپانسر بقیهی هزینههای فیلم را تامین كند، اما پس از مدتی تهیهكننده نتوانست به تعهدات خود عمل كند و درخواست كرد ما فیلمبرداری را متوقف كنیم و هرآنچه را كه گرفتهایم تدوین و به یك فیلم تبدیل كنیم، اما پس از اعتراض ما، و مسائل مختلفی كه پیش آمد تهیهكننده كار را بهخود ما فروخت و ما توانستیم با كمك هدیه تهرانی فیلم را به پایان برسانیم و بعدها این فیلم به تهیهكنندهی فعلی واگذار شد تا به مرحلهی اکران و نمایش برسد.
بنكدار در پایان صحبتهایش در خصوص حضور رخشان بنیاعتماد به عنوان مشاور كارگردان «شبانه» هم اظهار كرد: ما به دلیل گرایش سینمای ایشان به مسایل زنان ،احترام خاصی برایشان قائلیم. ضمن آن که فیلمسازانی اهل همفکری و مشورت هستیم و همان طور که در عنوانبندی فیلم آمده آقای محمدرضا اصلانی و شبنم طلوعی مشاوران ما در فیلمنامه و خانم شیرین وحیدی مشاور ما در زمینهی تدوین بودند. هنگامی كه قرار شد این فیلم پروانهی ساخت بگیرد قانونی وجود داشت که کارگردان فیلم اول میبایست مشاوری داشته باشد و آن را به شورای صدور پروانه ساخت معرفی کند. نمیدانم هنوز این قانون وجود دارد یا نه... به همین خاطر برای کمک به ما و ساخته شدن فیلم، خانم بنی اعتماد با مهربانی و بدون چشمداشت مالی مشاورهی این پروژه را پذیرفتند. نكتهی جالب هم این بود كه علیرغم تفاوتی كه میان سبك و داستان این فیلم با آثار خانم بنیاعتماد وجود داشت ایشان فیلمنامه را پسندیدند و از اینكه نسلی از جوانان هستند كه می خواهند نگاه تازهای را وارد سینما كنند اظهار رضایت و خوشحالی كردند.
كیوان علیمحمدی دیگر كارگردان فیلم در حال اكران «شبانه» در گفتوگویی با خبرنگار سینمایی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دربارهی توجه ویژهی كارگردانان این اثر به بحث فرم در سینما عنوان كرد: بحث فرم و محتوا بسیار پیچیده و طولانی است و شاید به اندازهی تاریخ هنر قدمت داشته باشد. من و كارگردان دیگر این فیلم اعتقاد داریم فرم محتوا را هم در دل دارد اما اگر ما بخواهیم محتوا را بهصورت قالبی ارائه كنیم دیگر جایی برای فكركردن مخاطب باقی نمیماند. حال آنكه ما به نوعی از سینما میاندیشیم كه مخاطب را به تفكر وا میدارد.
او ادامه داد: ما در آثار مختلفمان سعی میكنیم كه تجربه كنیم و به سینمای تجربی، البته نه در شكل آماتوری بلكه به شیوهی حرفهای معتقدیم. سینمایی كه پیشنهاددهنده باشد و بخواهد پا را كمی فراتر از قواعد كلیشه شده بگذارد، سینمایی كه وارد حیطههای تجربهنشده یا كمتر تجربه شده میشود. به همین دلیل برای فیلمهای ما افرادی به سالنهای سینما میآیند و راضی بر میگردند كه بهدنبال كشف و شهود باشند. در واقع من و كارگردان دیگر این فیلم مخاطب را به چشم یك موجود منفعل نمیبینیم كه بخواهیم محتوای مورد نظرمان را بهشكل قالبی به او ارائه كنیم. مخاطب ما در اصل افرادی هستند كه اصل تفكرند و با صاحب اثر وارد رابطهای دوسویه میشوند.
● ما ترجیح میدهیم مشكلات را تحمل كنیم و به شیوهی خودمان فیلم بسازیم
این كارگردان، در ادامه این گفتوگو دربارهی تاثیر موضوع و نوع روایت این اثر در به تعویقافتادن اكرانش عنوان كرد: آیا باید شرایطی كه عدهای قصد تحمیل آن را دارند بپذیریم؟ ما تاوان این نوع نگاه را پیش از این هم دادهایم و اكنون هم برسر مشكلات آن ایستادهایم. ممكن است كه عدهای به كارهای سادهتر و حتی گاه خالی از محتوا بپردازند و درآمد خوبی هم داشته باشند، اما ما ترجیح میدهیم كه مشكلات را تحمل كنیم و به شیوهی خودمان فیلم بسازیم.
علی محمدی دربارهی چگونگی اعتماد بازیگران متعددی چون آتیلا پسیانی، هدیه تهرانی و ... به دو كارگردان فیلم اولی اظهار كرد: علت اعتماد این دوستان را نمیدانم، اما در موارد متعدد شاهدیم كه برخی كارگردانها تن به هر شرایطی میدهند و گاه كارهایی را انجام میدهند كه شاید هیچ اعتقادی به آن نداشته باشند اما شاید اعتقاد ما به كاری كه میكنیم و نوع برخورد و روابط ما بود كه موجب اعتماد این دوستان شد.
وی در ادامه دربارهی مشكلات متعدد كارگردان فیلم اولی برای همكاری با بازیگران مطرح، عنوان كرد: اگر قرار باشد كه فرد حتی نتواند چند بازیگر را برای حضور در فیلم خود قانع كند، پس او بیخود به این حرفهرو آورده است. دوستان بازیگری كه در ساخت «شبانه» با ما همكاری داشتند دستمزدی به مراتب پایینتر از سایر فیلمهایشان را گرفتند و واقعا هم پرداخت دستمزد واقعی این افراد در توان ما نبود و اگر این فیلم با حضور چنین افرادی شكل گرفته براساس حرمت و دوستی آنهاست.
● برای ما كوچك و بزرگ بودن نقش اهمیت چندانی ندارد
وی دربارهی حضور بازیگران متعدد در نقشهای نسبتا كوتاه هم اظهار كرد: یك فیلم از مجموعهای از عوامل و عناصر كنار هم تشكیل میشود. به همین دلیل برای ما كوچك یا بزرگبودن نقش اهمیت چندانی ندارد و همواره سعی میكنیم كه حتی اگر قرار است فردی فقط یك جمله در فیلم بگوید، آن فرد بهترین گزینه باشد. برای ما كنار هم قراردادن افراد متخصص از اهمیت ویژهای برخوردار است و به همین دلیل سعی میكنیم كه در هربخش بهترین گزینه را انتخاب كنیم.
علی محمدی دربارهی همكاری رخشان بنیاعتماد، به عنوان مشاور كارگردان «شبانه» هم گفت: زمانی كه قرار بود ما فیلم اولمان را بسازیم قانونی وجود داشت كه براساس آن لازم بود كه فیلمساز از حضور یكی از اعضای كانون كارگردانان بهره بگیرد. ما هم از رخشان بنیاعتماد كمك خواستیم و ایشان هم لطف كردند و پذیرفتند.
وی در پاسخ به سوالی مبنیبر میزان تاثیر بنیاعتماد در داستان و شیوهی روایت این فیلم، عنوان كرد: از ابتدای كار قرار نبود كه این فیلم براساس دیدگاه فردی غیر از خود ما پیش برود و به گفتهی خانم بنیاعتماد همین موضوع كه قرار بود فیلم ما باشد برای ایشان جذابیت داشت.
● شرایط اكران به هیچوجه مساله ما نیست
كارگردان «شبانه» در بخش دیگری از این گفتوگو دربارهی تاثیر عدم اكران این فیلم در ادامهی روند فیلمسازی او و بنكدار، توضیح داد: راستش این موضوع خیلی برای ما اهمیت نداشت. سالی كه «شبانه» در جشنوارهی فجر حضور داشت، جشنواره شروع شده بود و ما هنوز مشغول كارهای بخش لابراتوار این فیلم بودیم و دو روز پس از پایان جشنواره بود كه ما مشغول ساخت مستند «سرخ» شدیم. در واقع مسائلی مانند اكران خیلی دغدغه ما نیست و هنگامی كه قرار است كاری را كارگردانی كنیم تمام تلاش خود را بهكار میگیریم كه آن فیلم به بهترین شكل باشد. شرایط اكران به هیچوجه مسالهی ما نیست و به شخصه ترجیح میدهم از آنجا كه كمتر این وادی را میشناسم دربارهی آن كمتر صحبت كنم. فقط دراین باره این را میتوانم بگویم كه در تمامی مشاغل از جمله خبرنگاری، تهیهكنندگی، كارگردانی، سینماداری، منتقدی و ... عدهای با شرافت كار میكنند و عدهای راه دیگری را طی میكنند. دراین میان افراد شرافتمند همواره سعی دارند كه برای همگان بهترین مسائل اتفاق بیفتد، اما انسانهای كوته بین وضعیف تمام تلاش خود را بهكار میگیرند تا برخی افراد دیگر وارد عرصه و فضای آنها نشوند تا مقام آنها تهدید نشود. اكنون هم اگر برای اكران این اثر مشكلات متعدد پیش آمده شاید به همین دلیل یا به علت حضور این تعداد بازیگر و با این دستمزد است كه تاوان پس میدهیم.
وی در عین حال ادامه داد: همه میدانند كه اكنون بدترین شرایط اكران یك فیلم است، اما به هرحال باز باید خوشبین باشیم و بگوییم كه بالاخره این فیلم همه به نمایش درآمده وعده بسیاری كه دوست داشتند آن را ببینند موفق شدند، البته ما همه دوست داریم فیلممان در بهترین زمان و درحدی كه لیاقتش است مورد توجه قرار گیرد، اما به هرحال در این وسط عدهای خود را به خواب زدهاند و كسی كه خود را بهخواب زده به هیچ عنوان نمیتوان بیدار كرد.
علی محمدی دربارهی میزان و شیوهی تبلیغات صورت گرفته برای «شبانه» هم به ایسنا گفت: تبلیغات مناسب هزینههایی دارد كه شاید در توان ما نباشد. اما به هر حال تاكنون چندبار تیزرهای این فیلم از طریق تلویزیون پخش شده است.
● «شبانه» فیلمی تجربی و سرشار از تخیل است
وی دربارهی اینكه آیا گذشت زمان موجب كهنهشدن این فیلم نشده نیز اظهار كرد: ما خیلی موضوع محور نیستیم كه فیلم ما بخواهد كهنه شود. در كل هم اعتقاد براین است كه اگر قرار است فیلمی با گذشت زمان كهنه شود همان بهتر كه به نمایش درنیاید. «شبانه» فیلمی تجربی است كه سرشار از تخیل است و برای افرادی كه علاقهمند به این بحث هستند میتواند بسیار جذاب باشد.
این كارگردان سینما درادامهی این گفتوگو در پاسخ به سوالی مبنیبر اینكه آیا عدم موفقیت «شبانه» در اكران او و كارگردان دیگر این فیلم را به تغییر شیوهی بیان در «شبانهروز» سوق داده، عنوان كرد: ممكن است كه عدهای اینگونه تصور كنند، اما ما خیلی به این موارد فكر نمیكردیم و قرار نیست كه بخواهیم در كارهایمان خود را تكرار كنیم. ما بعد از «شبانه» چهار مستند ساختیم كه هریك از آنها فضای خاص خود را دارد. اكنون هم «شبانهروز» بدون اینكه هیچ ارتباطی با «شبانه» داشته باشد بهخوبی اثر انگشت ما را نیز داراست و هر بینندهای بهراحتی متوجه میشود كه آن را هم ما ساختهایم. «شبانه» فضایی تخیلی است كه تماشاگر در آن نوعی توهم را تجربه میكند. در عین حال این اثر بهشدت روایتگریز و ضد تمركز است، اما «شبانهروز» اگرچه تمركزگریز است، اما به هرحال شیوهای جدید در بیان روایی چند پاره است.
علی محمدی در پایان صحبتهایش دربارهی بازتابهای «شبانه» متذكر شد: این فیلم چه در زمان اكران و چه به هنگام جشنوارهی فجر بازتاب جالبی داشت. گروهی یا شیفته این اثر میشدند و یا از آن متنفر بودند و در این میان حدوسطی وجود نداشت. به همین دلیل بنده فكر میكنم كه این بازتاب خیلی خوب است چرا كه حتی فردی كه از این اثر متنفر است هم تحت تاثیر فیلم قرار گرفته است.
● بنكدار: در هیچ كشوری به اندازهی ایران، متفاوتبودن ویژگی مثبت یك فیلم محسوب نمیشود
امید بنكدار دیگر كارگردان فیلم «شبانه» هم در گفتوگویی با خبرنگار سینمایی ایسنا، دربارهی شیوهی متفاوت روایت و ساختار متفاوت این فیلم گفت: فكر میكنم در هیچ كشوری به اندازهی ایران، متفاوتبودن ویژگی مثبت یك فیلم محسوب نمیشود و در هیچ كشوری هم در برابر آثار متفاوت این اندازه واكنشهای موضعگیرانه لحاظ نمیشود.
وی در پاسخ به اینكه آیا در زمان ساخت«شبانه» احساس نمیكردید سبك متفاوت این فیلم مشكلاتی در اكران آن ایجاد كند، گفت:ما همواره در ابتدای هركاری به مخاطب شناسی آن فکر میکنیم، برای «شبانه» هم مخاطب جوانی را در نظر داشتیم كه با سینمای روز دنیا آشنایی دارد و تجربهی تماشای فیلمهایی با روایت غیرخطی را داشته است. مخاطبی كه با آثار روز سینمای جهان آشناست و DVDهای این آثار را از شبکهی ویدئویی غیر رسمی که از گوشه و کنار خیابانها تا فروشگاهها در سراسر کشور پراکنده است،تهیه میكند.
● مخاطب هوشمند میفهمد قرار نیست با فیلمی مفرح مواجه شود
او در ادامه دربارهی استفاده از برخی بازیگرانی كه بیشتر در سینمای گیشهای فعال هستند و ابهامی كه این مساله در برداشت مخاطب برای انتخاب ایجاد میكند نیز گفت: ما اصولا براین باور هستیم كه سینما حرفهای تخصصی است و آنهایی كه در این حرفه فعالیت میكنند می بایست از تخصص و تجربهی كافی برخوردار باشند و ما بازیگرانی كه هم دارای چنین تخصصی باشند و در هیچ فیلم تجاری هم حضور نداشته باشند سراغ نداشتیم.علاوه بر این که بازیگری مثل هدیه تهرانی هم، هم در فیلمهای تجاری مثل «دختر ایرونی» و «دنیا» بازی كرده و هم فیلمهایی مثل «کاغذ بی خط» و «خانهای روی آب» را در كارنامه دارد. به هرحال اگر طی این چهار سالی كه از زمان ساخت این فیلم میگذرد، برخی بازیگران «شبانه» به دلایل مختلف كمتر موفق به حضور در فیلمهای فرهنگی شدهاند و شرایط بیشتر جهت حضور در فیلمهای طنز و گیشهپسند برایشان فراهم بوده، این نه گناه بازیگران «شبانه» است و نه ما. از سوی دیگر ما در تبلیغات این فیلم(از طراحی پوستر و بیلبورد تا تیزرها و حتی انتخاب نام فیلم) سعی كردهایم كه فضای این فیلم را به مخاطب آن معرفی كنیم و قطعا مخاطب هوشمند سینمای ایران به خوبی در مییابد كه قرار نیست در «شبانه» با فیلمی مفرح و كمدی مواجه شود.
این كارگردان دربارهی چگونگی اعتماد تعداد نسبتا بالایی از بازیگران خوب سینما به دو كارگردان فیلم اولی نیز اظهار كرد: تقریبا تمام بازیگران فیلم «شبانه» به غیر از خانم تهرانی اولین انتخابهای ما بودند كه پیشنهاد بازی در این فیلم را پذیرفتند. در مورد نقش اصلی فیلم هم قرار بود كه شبنم طلوعی كه در نگارش فیلمنامه هم با ما همکاری داشت، بازی كند كه در زمان ساخت فیلم به دلیل پارهای مشکلات و سفر به خارج از كشور از حضور دراین فیلم بازماند و در نهایت به پیشنهاد او هدیه تهرانی به کاردعوت شد. علاوه براین، ما پیش ازاین، در فیلمهای كوتاه و مستند خود هم همواره از همکاری و مشاركت دوستان بازیگر بهرهمند بودیم. اگرچه ما به عنوان فیلمسازان جوان در بین عموم مردم شناخته شده نبوده و نباشیم، اما به واسطهی ساخت فیلمهای کوتاه و مستند و توفیق در جشنوارهها ،خانواده سینما با ما بیگانه و ناآشنا نبودند و از قبل ما را بهواسطهی کارهای كوتاه و مستندمان میشناختند.
بنكدار دربارهی تاخیر چهارسالهی «شبانه» در اكران نیز توضیح داد: می توان گفت دلیل واقعی تاخیر چهار ساله در پخش «شبانه» متفاوتبودن آن است چرا که به تصور عدهای ازمتولیان پخش و اکران فیلمهای سینما، «شبانه» فیلم دشواری است و تماشاگر ایرانی آن را نمیفهمد. به هرحال ما با معضل محدودیت سالنهای سینما در کشور روبروهستیم و مسلما ارجحیت با انبوه فیلمهای مفرحی است که فروش تضمین شدهتری دارند. غافل از آن که تکرار این سیاست یکنواخت، کیفیت نازل فیلمهای مفرح و سوژههای تکراری آنها تماشاگران را دلزده و دستهای از تماشاگران را که سلیقههای متفاوتی دارند را از سینما رفتن بیزار میکند. در یكی از مواردی كه ما پیگیر اكران این فیلم بودیم یكی از سینماداران قدیمی به ما گفت كه ساخته شما فیلم خوبی است، اما به درد ما نمیخورد. ما درحال حاضر یک فیلم فوق العاده خوب داریم كه تنها مشكلش این است كه چند دقیقه از رقص بازیگرش كوتاه شده است!
وی در عین حال ادامه داد: شاید اگر ترکیب اعضای شورای صنفی نمایش تغییر نمیکرد و فیلمسازی مانند مهدی كرمپورکه خود جوان است ومسائل و مشکلات فیلمسازان جوان را به خوبی میشناسد، در این جایگاه قرار نمیگرفت، ما باز هم می بایست منتظر اکران فیلم میماندیم.
● سینمادارها در زمینهی اكران نقش مهمی دارند
او دربارهی عدم تاثیر حضور بازیگران چهره در تسهیل اكران آن هم گفت: اینطور نیست كه در اكران یك فیلم حضور بازیگران شاخص تنها عنصر تعیین کننده باشد. سینمادارها در زمینهی اکران نقش مهمی دارند و همانطور كه میبینید علیرغم حضور چندین بازیگر مطرح در شبانه، این فیلم پس از چهار سال در شرایطی اكران میشود كه هم درماه محرم هستیم، هم در آستانهی جشنوارهی فجر قرار داریم و هم علاوه بر اینها شرایط اجتماعی بهگونهای است كه بخشی از جامعه انگیزهای برای سینما رفتن ندارند، البته باید این را هم بگویم كه با تمام این موارد این فیلم تاكنون فروش مناسبی داشته و استقبال از آن درقیاس با فیلم کمدی که همزمان با آن اکران شده بیشتر بوده است.
این كارگردان در پاسخ به این سوال كه آیا توجه بیشتر «شبانهروز» به روایت داستانی به مشكلاتی كه در اكران «شبانه» پیش آمده باز میگردد، توضیح داد: قبول دارم كه «شبانهروز» از دایره مخاطبان گستردهتری بهره میبرد، اما دلیل ساخت آن به این شكل ضرورتا به مشكلات اكران «شبانه» مربوط نمیشد بلكه جنس قصه
«شبانهروز» به گونهای است كه چنین ساختاری را طلب میكرد. «شبانهروز» یك ملودرام مدرن است و طبیعتا فیلم ملودرام هرچقدر هم ساختارتجربی داشته باشد، با استقبال و توجه بیشتری مواجه میشود. علاوه بر این، ما همواره تلاش می کنیم تا در فیلمهایمان تجربههای تازهای به دست بیاوریم و خودمان را تكرار نكنیم حتی زمانی که یكی از فیلمهای كوتاه ما جوایز بسیاری كسب كرد، ما سعی کردیم برای فیلم بعدی كاملا متفاوت عمل كنیم، چرا كه قصد نداشتیم خودمان را تكرار كنیم.
● تهیهكننده و پخشكننده بهتر دانستند كه اكران گستردهتر بگیرند
بنكدار درپاسخ به سوالی مبنیبر چرایی عدم اكران «شبانه» در قالب طرح اكران فرهنگی هم به ایسنا گفت: اكران این فیلم در قالب طرح اكران فرهنگی، پیشتر هم پیشنهاد شده بود، اما تهیهكننده و پخشكنندهی این فیلم بهتر دانستند كه اكران گسترده تربگیرد، اگرچه به شخصه معتقدم كه اكران چنین فیلمهایی در سینماهای محدودتر و در زمان طولانیتر نتیجهی بیشتری خواهد داشت، اما متاسفانه همیشه طرح اكرانهای فرهنگی ما قبل از اینكه به نتیجه برسد و برای مخاطبان این فیلمها تعریف و شناخته شود و جا بیفتد، متوقف میشود. مشكل طرح فعلی اكران فرهنگی هم چرخشی بودن سینماها و سئانسهای آن است و مخاطبان سانسهای فیلمها را نمیدانند و باید برای دیدن یک فیلم از این سینما به آن سینما بدوند تا از سالنها و سانسهای نمایش فیلم مورد نظرشان مطلع شوند. حال مگر ما چقدر مخاطب برای این نوع فیلمها داریم كه انتظار داشته باشیم آنقدر مشتاق باشند و آنقدر وقت آزاد داشته باشند که این اندازه بگردند تا فیلم مورد نظرشان را پیدا کنند و ببینند. حتی یكی از دوستان خبرنگار ما چندی پیش میگفت علیرغم اینكه برای تماشای فیلمی فرهنگی بلیط رزرو كرده بود، موفق به دیدن آن نشده و وقتی به سالن سینما مراجعه کرد به او گفتهاند این فیلم دیگر در این سینما نمایش داده نمی شود و وقتی به اعتراض گفته بلیط رزرو کرده مسئول گیشه در پاسخ گفته خب اشتباه کردهای! یا دوست دیگری در اعلام تلفنی نمایش یک فیلم فرهنگی درسینمایی سانس ساعت دوازده و نیم شب را شنیده و وقتی ساعت دوازده و پنج دقیقه برای تهیهی بلیط به سینما رفته با درهای بسته ی سینمای تعطیل روبرو شده است.
به هرحال اگر اكرانهای فرهنگی ما زمان طولانیتر و روزها یا سالنهای معینی داشته باشند میتوان انتظار اتفاقات مثبتی را داشت، اما در شکل فعلی طبیعتا اکران در گروه های سینمایی مناسبتر است.
این كارگردان در بخش دیگری از این گفتوگو، در پاسخ به سوالی مبنیبر مشكلات متعددی كه فیلمسازان فیلم اولی برای یافتن تهیهكننده دارند، هم به ایسنا گفت: برای «شبانه» پیداكردن تهیهكننده كار مشكلی نبود و ما با کمترین مشکلات توانستیم فیلم را كلید بزنیم، قرار ما با تهیهكنندهی اول این فیلم به این گونه بود كه ما هزینهها را به حداقل برسانیم و او هم با جذب اسپانسر بقیهی هزینههای فیلم را تامین كند، اما پس از مدتی تهیهكننده نتوانست به تعهدات خود عمل كند و درخواست كرد ما فیلمبرداری را متوقف كنیم و هرآنچه را كه گرفتهایم تدوین و به یك فیلم تبدیل كنیم، اما پس از اعتراض ما، و مسائل مختلفی كه پیش آمد تهیهكننده كار را بهخود ما فروخت و ما توانستیم با كمك هدیه تهرانی فیلم را به پایان برسانیم و بعدها این فیلم به تهیهكنندهی فعلی واگذار شد تا به مرحلهی اکران و نمایش برسد.
بنكدار در پایان صحبتهایش در خصوص حضور رخشان بنیاعتماد به عنوان مشاور كارگردان «شبانه» هم اظهار كرد: ما به دلیل گرایش سینمای ایشان به مسایل زنان ،احترام خاصی برایشان قائلیم. ضمن آن که فیلمسازانی اهل همفکری و مشورت هستیم و همان طور که در عنوانبندی فیلم آمده آقای محمدرضا اصلانی و شبنم طلوعی مشاوران ما در فیلمنامه و خانم شیرین وحیدی مشاور ما در زمینهی تدوین بودند. هنگامی كه قرار شد این فیلم پروانهی ساخت بگیرد قانونی وجود داشت که کارگردان فیلم اول میبایست مشاوری داشته باشد و آن را به شورای صدور پروانه ساخت معرفی کند. نمیدانم هنوز این قانون وجود دارد یا نه... به همین خاطر برای کمک به ما و ساخته شدن فیلم، خانم بنی اعتماد با مهربانی و بدون چشمداشت مالی مشاورهی این پروژه را پذیرفتند. نكتهی جالب هم این بود كه علیرغم تفاوتی كه میان سبك و داستان این فیلم با آثار خانم بنیاعتماد وجود داشت ایشان فیلمنامه را پسندیدند و از اینكه نسلی از جوانان هستند كه می خواهند نگاه تازهای را وارد سینما كنند اظهار رضایت و خوشحالی كردند.
